Chế tài là gì? Các hình thức chế tài cơ bản theo quy định

0
6532
Chế tài là gì

Chế tài là một khái niệm được áp dụng thường xuyên ở một góc độ nào đó được xem là một trong những biện pháp áp dụng mang tính chất bắt buộc đối với người có hành vi vi phạm pháp luật. Vậy chế tài là gì? Các hình thức chế tài cơ bản được quy định ra sao? Mời bạn đọc cùng tham khảo bài viết dưới đây để hiểu rõ hơn.

Khái niệm về chế tài
Chế tài là một trong ba bộ phận để cấu thành một quy phạm pháp luật. Đây là một bộ phận nhằm xác định các hình thức trách nhiệm pháp lý khi có các hành vi vi phạm đối với những quy tắc xử sự chung được ghi trong phần quy định và giả định của quy phạm pháp luật.
Căn cứ vào tính chất các nhóm quan hệ xã hội được pháp luật điều chỉnh, chế tài được phân chia thành nhiều loại:  chế tài hình sự, chế tài hành chính, chế tài dân sự… Việc áp dụng chế tài còn phụ thuộc vào những đặc điểm của lợi ích mà pháp luật cần bảo vệ và căn cứ vào tính chất của hành vi phạm pháp, cũng như mức độ thiệt hại và những vấn đề khác có liên quan (có ý nghĩa đối với việc tăng nặng hay giảm nhẹ khi áp dụng chế tài).
Chế tài gồm có các hình thức: chế tài trừng trị (áp dụng trong lĩnh vực hình sự), chế tài nhằm khôi phục trạng thái pháp lí ban đầu (trong lĩnh vực hành chính và dân sự), chế tài bảo vệ và chế tài bảo đảm (trong lĩnh vực hành chính, kinh tế và dân sự) và chế tài vô hiệu hoá.
Tóm lại: khái niệm chế tài là một bộ phận chỉ ra các biện pháp tác động mà Nhà nước áp dụng. Đối với chủ thể không thực hiện hay thực hiện không đúng quy tắc xử sự. Đã được nêu trong phần giả định của quy phạm và cũng là các hậu quả pháp lý bất lợi mà chủ thể phải gánh chịu khi không thực hiện đúng nội dung tại phần quy định pháp luật.

Chế tài được áp dụng khi nào?
Mặc dù là một công cụ cần thiết nhằm đảm bảo các chủ thể trong mỗi tình huống cần tuân theo những quy định của pháp luật. Tuy nhiên việc áp dụng các chế tài cũng cần có căn cứ từng trường hợp cụ thể. Việc áp dụng chế tài cũng phụ thuộc vào đặc điểm của lợi ích và pháp luật cần bảo vệ.
Chế tài gồm có các hình thức:

  • Chế tài trừng trị ( trong lĩnh vực hình sự)
  • Chế tài khôi phục trạng thái pháp lý ban đầu (trong lĩnh vực hành chính và dân sự)
  • Chế tài bảo vệ, chế tài bảo đảm ( trong lĩnh vực hành chính, dân sự, kinh tế)
  • Chế tài vô hiệu hóa.

Những hình thức này được căn cứ dựa vào tính chất của hành vi phạm pháp. Mức độ thiệt hại và các vấn đề khác khi có liên quan đối với việc tăng nặng hay giảm nhẹ khi áp dụng chế tài
Chế tài là bộ phận không thể thiếu trong mỗi quy phạm pháp luật, nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và bảo đảm trật tự,  an toàn xã hội. Chế tài thể hiện thái độ của Nhà nước đối với các hành vi vi phạm pháp luật và có tác dụng phòng ngừa và giáo dục để bảo đảm việc tuân thủ pháp luật. Đồng thời, góp phần thực hiện mục đích của Nhà nước trong mọi lĩnh vực: kinh tế, văn hoá, chính trị, xã hội, quốc phòng, an ninh… trong từng giai đoạn của cách mạng cụ thể.
Quy định chế tài

Một số loại chế tài thường gặp

  • Chế tài hình sự: Là những hậu quả về mặt pháp lý khi chủ thể vi phạm những điều được quy định trong luật hình sự. Chế tài hình sự là một bộ phận hợp thành của quy phạm pháp luật hình sự. Xác định loại, giới hạn mức độ hình phạt có thể áp dụng đối với người thực hiện hành vi phạm tội được quy định trong nội quy pháp luật hình sự đó. Chế tài được quy định trong các quy phạm pháp luật hình sự và được áp dụng với người thực hiện hành vi phạm tội.
  • Chế tài hành chính: Là những hậu quả pháp lý khi chủ thể vi phạm quy định trong pháp luật về hành chính. Bộ phận của quy phạm pháp luật hành chính (giả định,chế tài, quy định). Xác định biện pháp xử lý của Nhà nước đối với cá nhân và tổ chức. Có hành vi vi phạm pháp luật về mặt quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm, chưa đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự.
  • Chế tài thương mại: Chế tài thương mại là hậu quả được áp dụng cho bên vi phạm hợp đồng. Khi có những hành vi vi phạm xảy ra trong giao kết và thực hiện hợp đồng thương mại. Chế tài này còn hay gọi là chế tài hợp đồng. Khi một bên chủ thể vi phạm quy định về thương mại được quy định trong Luật Thương mại 2005, cũng như các quy định có liên quan khác. Sẽ được áp dụng các chế tài quy định tại Điều 292 của Luật thương mại 2005.
  • Chế tài dân sự: Hậu quả pháp lý bất lợi ngoài sự mong muốn được áp dụng đối với người có hành vi vi phạm trong các quan hệ dân sự khi họ thực hiện. Thực hiện không đúng những nghĩa vụ dân sự. Chế tài dân sự thường liên quan đến tài sản (bồi thường thiệt hại, buộc sửa chữa, khôi phục lại tình trạng ban đầu. Hoàn trả lại cho nhau những gì đã nhận, đã bàn giao).

Hoặc có thể là những biện pháp chế tài khác (buộc chấm dứt hành vi vi phạm, buộc xin lỗi hay cải chính công khai…).

Ví dụ về chế tài cụ thể
Ví dụ số 1: Lực lượng vũ trang nhân dân tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, Nhân dân với Đảng, Nhà nước và có nhiệm vụ bảo vệ độc lập, thống nhất, chủ quyền, an ninh quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, và trật tự, an toàn xã hội. Bảo vệ Nhân dân, Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa; cùng toàn dân xây dựng đất nước, thực hiện nghĩa vụ quốc tế”. (Điều 65 Hiến pháp 2013).
Phân tích dưới góc độ cấu thành hành vi quy phạm pháp luật gồm 3 phần: Giả định, quy định và chế tài thì:
Giả định: “Lực lượng vũ trang nhân dân” Phần giả định trong ví dụ này nêu lên quan hệ xã hội mà quy phạm này điều chỉnh và xác định rõ đối tượng phải chịu sự điều chỉnh của quy định pháp luật này đó là lực lượng vũ trang nhân dân.
Quy định: tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, Nhân dân với Đảng, Nhà nước và có nhiệm vụ bảo vệ độc lập, thống nhất, chủ quyền, an ninh quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, và trật tự, an toàn xã hội. Bảo vệ Nhân dân, Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa; cùng toàn dân xây dựng đất nước, thực hiện nghĩa vụ quốc tế”. Phần quy định trong ví dụ này nêu lên cách thức xử sự của đối tượng được nêu ở phần giả định.
Chế tài: không có.
XEM THÊM: Luật trọng tại thương mại – Cập nhật quy định mới nhất
Ví dụ số 2: Người nào xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm hay danh dự của người khác, thì bị phạt cảnh cáo và phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng hay phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm. (Điều 155 của Bộ luật Hình sự 2015).
Giả định: “Người nào xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm hay danh dự của người khác”. Giả định trong ví dụ này đã nêu lên đối tượng phải chịu sự điều chỉnh khi quy phạm pháp luật này đó là người xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm hay danh dự của người khác.
Quy định: không được nêu cụ thể trong quy phạm pháp luật nhưng ở dạng quy định ngầm. Theo đó, quy định trong ví dụ là không được xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm hay danh dự của người khác.
Chế tài: bị phạt cảnh cáo và phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng hay phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm”. Chế tài ở đây là biện pháp của Nhà nước tác động đến chủ thể khi vi phạm pháp luật.
KẾT LUẬN: Với những chia sẻ về chế tài trên đây, bao gồm những hình thức chế tài phổ biến nhất, và tương ứng với những lĩnh vực pháp luật khác nhau có thể kể đến như: chế tài dân sự, chế tài hình sự, chế tài thương mại. Hy vọng bài viết này sẽ thực sự hữu ích đối với bạn đọc.

5/5 - (100 bình chọn)